Đến nội dung





Hình ảnh

Về chợ Gôi


  • Please log in to reply
1 reply to this topic

#1 Toanlaw (Gửi lúc 09:50AM, 16-01-2010 )

    *.* Luật Sư Học Việc *.*

  • Thành Viên
  • PipPipPipPipPip
  • Bài viết: 1440

Nhắc đến chợ Gôi, không chỉ dân Hương Sơn (Hà Tĩnh) mà mọi khách thập phương đều biết, một chợ quê mọc lên trên bến dưới thuyền. Một chợ quê gắn sản phẩm với nghề truyền thống của những bàn tay lao động sáng tạo của hai xã Sơn Thịnh và Sơn Hoà.
Chợ Gôi mến khách




Thưở còn nhỏ tôi đã từng được bố cho đi chợ Gôi để đi mua con tò he vui tết bây giờ nhớ lại lòng vẫn bồi hồi. Cây bàng xanh cổ thụ ngày nào vẫn còn đó, tôi nhìn những búp bàng tơ non như đang viết lên những dòng sử ký về chợ Gôi.

Chợ Gôi nằm giáp ranh giữa hai xã Sơn Thịnh và Sơn Hoà. Thưở trước, dòng sông và con đò vẫn là phương tiện tối ưu nhất cho việc vận chuyển hàng hoá; hàng từ Vinh lên theo đò dọc cũng tiện ích, hàng nông lâm sản từ miền thượng Hương Sơn đổ xuống bằng đò xuôi cũng thuận lợi. Đã có lần tôi hỏi bố tôi: “Chợ Gôi có nhiều hàng không bố?”. Bố tôi nói: “Đi chợ Gôi sắm hàng gì cũng có, chỉ sợ mình không đủ sức mua”.

Một nét rất văn minh của chợ Gôi là trật tự trong buôn bán của đời xưa còn giữ được cốt cách, đó là sự sòng phẳng với nhau trong buôn bán, không có sự sát phạt nhau, không có sự giành giật nhau. Các quầy sản phẩm khi khách vào chợ đều biết tìm đúng vị thế của mình.

Chợ Gôi là một chợ quê đượm tình đượm nghĩa, ít có những trường hợp chửi bới và lăng mạ nhau, ngay cả những người hành khất giữa đám đông cũng rất lễ phép và từ tốn. Người bán không bị mất hàng. Người mua không sợ mất tiền. Văn minh được xây dựng trên một nền văn hoá làng đã ăn sâu trong tiềm thức.

Chính vì thế nhiều người đi chợ Gôi không phải chỉ mua hàng mà đi để hiểu biết thêm nhiều niềm vui mới.

Sáng nay, tôi về thăm lại chợ Gôi. Vẫn còn đây những mặt hàng của miền sơn cước, từ sợi dây thừng buộc trâu đến nuộc lạt giang để lợp nhà. Vẫn còn đây lưỡi cày lưỡi cuốc từ làng rèn Trung Lương lên. Vẫn còn đây con cá gáy, cá chép, cá rô đánh được của ngư dân làng vạn chài. Nhưng nao lòng nhất vẫn là cam bù chín bày đỏ lựng cả chợ. Những rau cải xàlách, rau dền, mùng tơi, rau ngót đến cả những mớ rau lang sạch ở chợ Gôi không bao giờ thiếu vắng...

Bây giờ thì chợ Gôi hiện đại hơn thưở xưa nhiều, những kiốt xây dãy ngang dãy dọc với những sạp hàng đủ màu sắc công nghiệp. Nhiều nhất là hàng may mặc được nhập từ Thái Lan về rồi hàng điện tử. Âm thanh chợ Gôi náo nhiệt hơn, bởi có ánh sáng lung linh của điện, bởi những đĩa băng thu hình và mạng Internet được kết nối.

Trong muôn vàn sự khởi sắc của thời mở cửa hình như chợ Gôi vẫn neo lại trong tim mỗi con người một nét đặc trưng không thể lẫn vào các chợ khác đó là kẹo cu đơ ngon nổi tiếng, đó là bánh đa, bánh đúc, thịt dê được bày bán mỗi phiên chợ họp. Thứ nào cũng có thể mua làm quà được. Chợ Gôi là điểm tựa cho người dân hai xã Sơn Thịnh, Sơn Hoà mở mang, tồn tại và phát triển làng nghề.


Vợ anh Hùng đang đóng gói kẹo cu đơ.



Những người có sản phẩm bán ở chợ Gôi

Sau một cuộc dạo chợ đầy thú vị tôi đã tìm đến ông chủ tịch UBND xã Sơn Thịnh Lê Văn Cường. Ông Cường cho tôi biết “toàn xã hiện nay có 879 gia đình và 3258 nhân khẩu có hơn 400 lao động tạm thời vắng nhà. Sơn Thịnh chỉ có 212ha đất nông nghiệp, do diện tích ít nên đa số người dân chủ yếu dựa vào Chợ Gôi để tìm kế mưu sinh”.

Tôi hỏi ông Cường: “Từ khi hợp tác xã Minh Thịnh làm nghề xuất khẩu thảm bị giải thể do Đông Âu sụp đổ, các gia đình tự chèo chống có đủ ăn không?”. Ông Cường trả lời: “Điều anh hỏi khiến chúng tôi cũng đang day dứt vì mình tiếc cho dân làng mình quá, có bàn tay vàng nhưng địa phương không có lực đẩy đó là vốn liếng và bao tiêu sản phẩm”.

Sau buổi làm việc hôm ấy ông Cường đã cử một cán bộ văn hoá xã đi cùng tôi xuống nhà anh Nguyễn Hùng, xóm Thịnh Bình, người được kế nghiệp kỹ thuật nấu kẹo cu đơ ngon nổi tiếng làng này. Qua tâm sự của anh cán bộ văn hoá xã thì ra kẹo cu đơ chính là tên của người phát kiến ra đầu tiên.

Ông Cu Đơ dân làng Thịnh Văn gọi ông Cu Hai. Thuở đầu ông Cu Đơ cũng tập làm bằng kẹo lạc mật bọc lá chuối khô để bày bán chợ Gôi như mọi người. Nhưng kẹo lạc ông lúc ấy đã khiến cho người xa kẻ gần muốn thưởng thức bởi có một vị ngọt đậm thơm của thứ mật mía mà ông chọn rất kỹ để bỏ vào chum.

Từ kẹo lạc ông muốn cải tiến cả mẫu mã và chất lượng kẹo ngon hơn. Chiếc bánh cu đơ trong như nửa vầng trăng từ chiếc bánh đa gấp lại. Khách nếm bánh cu đơm vừa thơm vừa bùi vừa ngọt, một vị ngọt thấm sâu vào tận đáy lòng.

Sau khi ông Cu Đơ qua đời, ông Cu Đơ truyền nghề cho người con đẻ là anh Lê Cầm. Lê Cầm nối nghiệp cha được khoảng mươi năm thì theo con ra Vinh ở, truyền lại nghề nấu kẹo cu đơ cho anh Nguyễn Hùng. Chúng tôi tới nhà anh Hùng. Vừa uống nước chè thơm mới om lại vừa được anh Hùng mời thưởng thức món cu đơ do tay anh chị nấu, tôi lại càng cảm kích.

Chị Hợi giải thích cho tôi hiểu vì sao kẹo của chị ngon bởi chị bao giờ cũng làm đúng theo kỹ thuật mà chị đã được truyền lại: bỏ lạc vào đúng lúc mật sôi khiến kẹo không bị già và cũng chẳng bị non, chỉ cần sơ sểnh tý là hỏng cả nồi kẹo. Muốn kẹo ngon, vợ chồng anh Hùng đã lên tận Đông Tràng để mua mật mía, một loại mật ngon nhất.

Chuyện làm kẹo như nhà anh Hùng ở đất Sơn Thịnh không nhiều lắm nhưng chuyện nghề đan thì khối người làm. Chả trách gì người ta bảo người Sơn Thịnh là người làng đan. Khi tôi tới nhà cụ Nguyễn Hân để xem cuộc sống của cụ bây giờ ra sao, bởi ngày xưa cụ là một trong những xã viên giỏi của Hợp tác xã Minh Thịnh.

Dáng người cao dỏng, giọng nói chân chất ấm áp, cụ Hân bảo: “Bây giờ tuy đã bước vào tuổi 70 nhưng tôi mỗi này vẫn đan được 4 đôi thúng. Chúng tôi sống được nghề trước là nhờ có chợ Gôi để mình mua nguyên liệu và bán sản phẩm”.

Cụ Hân càng kể càng thấy trong mắt cụ ánh lên một niềm hân hoan. Hàng cau trước sân đang ngả bóng xuống sân nhà, cụ Hân bê từng chiếc thúng còn thơm mùi nan tre ra phơi để lấy nắng. Ngày mai lại chính phiên chợ Gôi cụ lại nhờ mấy đứa cháu đưa hàng ra chợ. Tôi mong thầm hàng cụ vẫn bén duyên khách.

Phan Thế Cải/Lao Động

Nơi lạnh nhất là nơi không có tình thương ...!
---------------------------------------------------------
CONTACT ME:
- Mail: [email protected]
- Blog: http://toanks.blogspot.com


Facebook Comments

#2 Tống Trần Tùng (Gửi lúc 09:47AM, 19-01-2010 )

    Lính mới

  • Thành Viên
  • Pip
  • Bài viết: 21

Xin được bổ sung thêm vài nét về lễ tế thần ở đìnhchợ Gôi trước đây để mọi người trao đổi thêm. Chợ Gôi ở Sơn Hoà là một chợ cổ, họp vào ngày lẻ theo âm lịch, là một chợ sầm uất và nổi tiếng của vùng này với các sản vật như cau, trầu, chè mít, thịt dê thui và các loại bánh kẹo đặc sản như kẹo lạc nấu bằng mật mía Văn Giang nổi tiếng, bánh gói ấp làm bằng bột gạo ré đỏ, bánh phỏng bằng bột nếp rồng v. v. Chợ Gôi đã được ghi nhận từ xa xưa qua một câu đối cổ được ghép bằng tên các chợ nổi tiếng trong các huyện Đức Thọ, Hương Sơn và Nam Đàn trước đây là:
Thượng, Hạ, Gôi, Choi, Nầm, Trị, Phố,
Trăn, Tro, Sáo, Vực, Liễu, Rồng, Đồn.
Trong 14 chợ mà câu đối cổ này nhắc đến thì chợ Rồng ở Trung Cần, Nam Trung, Nam Đàn và chợ Gôi ở Sơn Hoà, Hương Sơn đều có nhiều di tích liên quan đến Nghĩa Quận công Tống Tất Thắng.
Trước Cách mạng tháng 8 năm 1945, tại chợ Gôi có một ngôi đình lớn là nơi tế thần của cả tổng An Ấp. Hàng năm vào rằm tháng giêng âm lịch, các vị thần bao gồm cả thiên thần và nhân thần được thờ trong các đền miếu của các làng trong tổng An Ấp, gồm cả 6 xã hiện nay, được các chức sắc cùng nhân dân các làng với mũ áo tề chỉnh, long trọng kiệu rước bằng cả đường thuỷ trên sông Ngạn Phố và bằng đường bộ về đình chợ Gôi để tổ chức tế lễ. Hàng chục vị thần được thờ phụng ở các đền miếu và các nhà thờ họ Tống, họ Trần v.v. ở làng Văn Giang, đền Bạch Vân, nhà thờ họ Lê, họ Nguyễn Xuân v.v. ở làng Thịnh Xá, đền Gôi Mỹ, nhà Thánh, nhà thờ họ Đinh Nho, họ Nguyễn Khắc v.v. ở làng Gôi Mỹ, đền Bình Hoà, đền Xuân Lưu, nhà thờ họ Tống, họ Hà, họ Phan v.v. ở làng Bình Hoà, đền Xuân Trì, nhà thờ họ Lê, họ Nguyễn ở Kẻ E, đền Yên Bài ở làng Yên Bài, đền Kim Qui thờ Nguyễn Tuấn Thiện ở làng Ninh Xá, đền Thọ Lộc ở làng Thọ Lộc v.v. đều được rước về đình chợ Gôi. Trong các vị nhân thần được kiệu rước và tế lễ ở đình chợ Gôi trước đây, người ta thường kể nhiều về bà Tiết phụ. Theo Đại Nam nhất thống chí thì nữ thần vốn là bà Phan Thị Viên, làm thiếp của Tiến sĩ Đinh Nho Hoàn người làng Gôi Mỹ lúc bà mới 16 tuổi. Năm Ất Mùi (1715), Lại bộ Hữu thị Lang, Thượng bảo Tự Khanh Đinh Nho Hoàn được cử làm phó sứ trong sứ bộ sang nhà Thanh, không may lâm bệnh chết dọc đường. Khi quan tài đưa về đến làng Gôi Mỹ, bà Phan Thị Viên thắt cổ chết theo chồng. Triều đình phong tặng bà là Á Thuận Phu nhân, cho lập đền thờ và ban cho biển ngạch Tiết phụ và 20 mẫu ruộng cho việc thờ tự. Các nhân thần khác có công với nước như Khai quốc công thần nhà Lê Nguyễn Tuấn Thiện, Nghĩa Quận công Tống Tất Thắng, Thượng bảo Tự khanh Đinh Nho Hoàn v.v. đều được rước về đình chợ Gôi tế lễ.
Lễ vật quan trọng nhất là một con bò mộng được thui chín bằng lửa của rơm rạ và những bó nứa khô được các tráng đinh lực lưỡng quạt cháy rực lên. Người ta dùng dao sắc lách và cắt ở vùng bụng và ở gần đùi sau của con bò ra một khoanh thịt có bề rộng khoảng 3 đốt ngón tay, sao cho khoanh thịt vừa có đủ bì ở phía ngoài và đủ dài để quấn vòng quanh ở khoảng giữa thân con bò, ôm lấy con bò từ trên lưng xuống bụng như một cái đai. Sau lễ tế thần, cái đai nói trên được cắt thành những miếng thịt bò hình vuông. Đây là phần cỗ quí nhất mà chỉ có các bậc tiên chỉ, các bậc chức sắc có phẩm trật nhất định theo qui định của hàng tổng mới được chia phần. Chưa rõ tục lệ này ở đây mang ý nghĩa như thế nào, nhưng khi nghe các bậc cao niên kể lại, chúng tôi thường liên tưởng đến câu chuyện trong tác phẩm “Việc làng” của Ngô Tất Tố. Chỉ khác một bên là cái đầu gà được chặt thành những miếng đều nhau và mỏng như tờ giấy, còn đây là những miếng thịt bò thui có đủ cả bì, cả thịt, hình vuông, mỗi chiều chỉ bằng vài ba đốt ngón tay. Xem ra thì việc làng ở các vùng miền khác nhau cũng có những nét văn hóa khác nhau. Hiện nay ở xã Sơn Hòa, các đền Bình Hòa, Chợ Gôi và nhà Thánh không còn mà chỉ còn lại đền Gôi Mỹ. Tuy vậy, còn một tấm bia đá ghi danh các nhà khoa bảng của hai làng Bình Hòa và Gôi Mỹ, trong đó có tên của Nghĩa Quận công Tống Tất Thắng vẫn còn được lưu giữ.







0 người đang xem chủ đề

0 thành viên, 0 khách, 0 thành viên ẩn danh.


TEXT LINK:
- Nhạc vàng